Zdrowe Oczy | Animacja nie może zostać wyświetlona, ponieważ Flash Player 8 plug-in nie jest zainstalowany na tym komputerze.

Układ wzrokowy, dzięki któremu widzimy, tworzą:

•  gałka oczna, gdzie odbierane są wrażenia wzrokowe
•  drogi wzrokowe - stanowiące część przewodzącą, oraz
•  korowe ośrodki wzrokowe, gdzie dochodzi do uświadomienia obrazu

Pokrótce omówimy budowę gałki ocznej ponieważ przyczyną większości wad wzroku i chorób oczu są nieprawidłowości w jej budowie lub zmiany zwyrodnieniowe.


Gałka oczna znajduje się w przedniej części oczodołu, jest poruszana przez liczne mięśnie. W tylnej części gałki ocznej znajduje się nerw wzrokowy, łączący ją z mózgiem. Gałka oczna ma kształt zbliżony do kuli, o przekroju ok. 24 mm. Wypełniona jest w większości bezpostaciową substancją zwaną ciałkiem szklistym, znajdującą się pod ciśnieniem, dzięki czemu oko zachowuje swój kształt.

Gałka oczna składa się z trzech błon. Najbardziej zewnętrzną warstwę tworzy twardówka, która w części przedniej przechodzi w przezroczystą rogówkę. Stanowią one sztywny ale elastyczny szkielet gałki ocznej.

Środkowa błona to błona naczyniowa. Składa się z trzech części - tylną jej część, stanowi naczyniówka, część środkową stanowi ciało rzęskowe, a część przednią stanowi tęczówka. Tęczówka jest umięśniona częścią błony naczyniowej otaczającą otwór zwany źrenicą. Mięśnie tęczówki regulują dopływ światła od wnętrza oka, poprzez zwężanie lub rozszerzanie źrenicy.

Wewnętrzna błona to siatkówka. Tutaj odbierany jest obraz. Składa się z komórek światłoczułych(czopków i pręcików) oraz neuronów wzrokowych przewodzących bodźce wzrokowe do nerwu wzrokowego.

Na siatkówce znajduje się plamka żółta, która jest odpowiedzialna za widzenie centralne, ostrość obrazów oraz rozpoznawanie kolorów. Poniżej znajduje się plamka ślepa, miejsce połączenia nerwów łączących komórki światłoczułe z nerwem wzrokowym.

Soczewka jest umieszczona między tęczówką a ciałem szklistym. Ma dwie wypukłe powierzchnie - przednią i tylną. Od prawidłowej krzywizny tych powierzchni zależy ostre widzenie.

Rolę osłaniającą przed uszkodzeniem mechanicznym oraz zapewniającą prawidłowe funkcjonowanie oka pełni tzw aparat ochronny oka. Do aparatu ochronnego należą:

•  powieki wraz z łukami brwiowymi i rzęsami
•  spojówki gałki ocznej i powiek
•  narząd łzowy

Powieki stanowią mechaniczną ochronę przedniej części gałki ocznej przed urazami oraz wysychaniem. Spojówki wyścielają tylną ścianę powiek oraz pokrywają przednią powierzchnię gałki ocznej. Narząd łzowy ma za zadanie nawilżanie rogówki i spojówki. Składa się z części wydzielniczej (gruczoł łzowy) oraz odprowadzającej. Gruczoł łzowy, komórki spojówek oraz gruczoły łojowe wspólnie wydzielają składniki tzw. filmu łzowego, rozprowadzany przez ruchy powiek (mruganie) po powierzchni rogówki i spojówki, zapewniając stałe ich nawilżanie.

Film łzowy składa się z 3 warstw:

•  warstwa tłuszczowa - występuje na powierzchni płynu łzowego, utrudnia odparowanie łez, zapewni
   przyleganie łez do oka na całej powierzchni oraz umożliwia poślizg spojówek przy mruganiu
• warstwa wodna - stanowi środkową warstwę filmu łzowego, nawilża nabłonek rogówki, dostarcza tlen
   oraz spłukuje zanieczyszczenia z powierzchni oka. Ze względu na zawarty w tej warstwie bakteriobójczy
   lizozym, pełni również funkcję dezynfekcyjną
•  warstwa śluzowa - ma bezpośredni kontakt z powierzchnią gałki ocznej, umożliwia ścisłe przyleganie
   i utrzymywanie się filmu łzowego na powierzchni rogówki.

Zapalenia spojówek
Zapalenie spojówek to najczęstsza choroba oczu z charakterystycznym uczuciem swędzenia, pieczenia, łzawienia i światłowstrętu. Pacjenci cierpiący na zapalenie spojówek skarżą się na: zaczerwienienie oczu, pieczenie, swędzenie, kłucie, uczucie ciała obcego w oku czy też piasku pod powiekami, światłowstręt, łzawienie oraz ciężkość i sklejenie rzęs i powiek rano po przebudzeniu.
Objawy te występują w różnym stopniu nasilenia, w zależności od typu zapalenia i czasu trwania choroby. Przyczyny zapalenia spojówek mogą być bardzo różne - od typowych czynników drażniących wymienionych poniżej, nieprawidłowego wydzielania lub składu filmu łzowego, aż do różnego typu zakażeń.

Proste zapalenie spojówek
Proste zapalenie spojówek może być spowodowane drażnieniem oka przez czynniki chemiczne, wiatr, dym, pył, zanieczyszczenia powietrza.
Może do niego prowadzić także nie wyrównana wada wzroku bądź nieodpowiednia korekcja wady wzroku, nieodpowiednio dobrane soczewki kontaktowe, ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe, przewlekły brak snu, ogólne wyczerpanie nerwowe, codzienna praca przy komputerze, długotrwałe oglądanie telewizji.
Pacjenci cierpiący na proste zapalenie spojówek skarżą się zwykle na pieczenie, zaczerwienienie, swędzenie oczu, światłowstręt i łzawienie.

Zespół suchego oka
Zespół suchego oka jest często występującym schorzeniem oczu. Polega na niedostatecznym wydzielaniu łez lub na nieprawidłowym składzie filmu łzowego (głównie warstwy wodnej), na skutek czego złuszczeniu ulega nabłonek gałki ocznej. W konsekwencji, zarówno rogówka, jak i spojówki stają się bardziej podatne na zakażenia drobnoustrojami, jak i wpływ czynników drażniących.
Suche powietrze, przebywanie w pomieszczeniach ogrzewanych centralnie, z klimatyzacją czy długie wpatrywanie się w monitor komputera może nasilać parowanie łez.
Leczenie zespołu suchego oka polega w dużej mierze na dostarczeniu oczom brakujących łez. W celu uzupełnienia ilości łez w oku stosuje się preparaty określane wspólnym mianem sztucznych łez. Objawy podrażnienia można łagodzić stosując płyn do przemywania oczu zawierający sól fizjologiczną (np. Oftarinol).
Bardzo ważne jest dbanie o higienę pomieszczeń, w których przebywa osoba z zespołem suchego oka. Wskazane jest częste wietrzenie i prawidłowe nawilżanie pomieszczeń (np. przy użyciu nawilżaczy). Dobrze nawilżone powietrze chroni przed wysuszeniem nie tylko gałki oczne, ale korzystnie wpływa na błonę śluzową nosogardła.

Ostre zapalenie spojówek
Ten rodzaj zapalenia spojówek przebiega najczęściej z bardzo silnym przekrwieniem - tzw. "czerwone oko", ropną lub śluzowo ropną wydzieliną oraz obrzękiem spojówek. Chory odczuwa swędzenie i pieczenie oraz charakterystyczne objawy tzw. "triady irytacyjnej": światłowstręt, łzawienie oraz zwężenie szpary powiekowej.
Objawy "czerwonego oka" mogą być powodowane przez również zapalenie rogówki, tęczówki, ciała szklistego oraz ostry atak jaskry.

Alergiczne atopowe zapalenie spojówek
Alergiczne atopowe zapalenie spojówek, występuje zwykle w przebiegu uczulenia na leki podawane miejscowo (np. antybiotyki), leki znieczulające miejscowo podawane przed pomiarem ciśnienia śródgałkowego w jaskrze, niektóre leki przeciwjaskrowe oraz kosmetyki.
Początek choroby jest ostry. Objawy to na ogół silne przekrwienie, swędzenie i obrzęk, spojówek, aż do całkowitego zniesienia szpary powiekowej.
Najskuteczniejsza jest prewencja, która polega na unikaniu alergenów. Należy unikać przemywania obrzękłych powiek wodą.

Przewlekłe, nawracające zapalenia alergiczne spojówek
Ten rodzaj zapalenia spojówek towarzyszy zwykle katarowi siennemu u osób uczulonych na pyłki traw. Leczenie jest prowadzone najczęściej przez lekarzy alergologów.

Wiosenne zapalenie spojówek
Jest to zapalenie spojówek o charakterze nawrotowym, występujące sezonowo, w okresie wiosenno-letnim, u dzieci w okresie pokwitania. Występuje głównie u dzieci, które mają skłonności do innych chorób alergicznych, częściej u chłopców. Choroba zwykle ustępuje samoistnie po 4-10 latach jej trwania. Pacjenci skarżą się na świąd, pieczenie oraz sklejania powiek białą, lepką i gęstą wydzieliną. Ten ostatni typ dolegliwości jest szczególnie dokuczliwy zaraz po przebudzeniu.
Leczenie przyczynowe z reguły prowadzone jest przez lekarza alergologa.

Jaskra
Choroba nazywana jest cichym zabójcą wzroku, a jej przyczyny są nie do końca wyjaśnione. Jaskra to schorzenie oczu, które doprowadza do trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego, w jego części wewnątrzgałkowej, widocznej na dnie oka. Charakterystyczne są postępujące ubytki w polu widzenia. Do niedawna uważano, że główną przyczyną choroby jest wzrost ciśnienia śródgałkowego, które niszcząco wpływa na włókna nerwu wzrokowego. Obecnie okazuje się, że choroba ta może rozwijać się przy prawidłowych wartościach tego ciśnienia. Jest wtedy znacznie trudniejsza do diagnozy, rozwija się w sposób bardziej podstępny i jest trudniejsza do leczenia. Nie leczona może doprowadzić do nieodwracalnej ślepoty.
Choroba ta najczęściej atakuje osoby powyżej czterdziestego roku życia, rozwija się w sposób bezobjawowy, przebiega podstępnie, dlatego bardzo ważna jest regularna kontrola wzroku.
Na świecie choruje około 67 milionów osób, a w Polsce jaskra dotknęła ok. 700 tysięcy osób, z czego leczonych jest zaledwie 0,16%.
Najczęściej spotykaną formą jaskry jest jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK). Przyczyna nie jest znana - ten typ choroby jest często uwarunkowany genetycznie. Istnieje związek choroby z wiekiem pacjentów - JPOK występuje u ok. 2% populacji po 40 roku życia i dotyka ok. 10% po 80 roku życia.
Jest to najczęstsza przyczyna ślepoty w krajach uprzemysłowionych.
U 50% chorych przebiega bezobjawowo, jest trudna do zdiagnozowania w pierwszym okresie choroby - 30% pacjentów ma prawidłowe wartości ciśnienia śródgałkowego.
Wczesne rozpoznanie JPOK jest warunkiem do niedopuszczenia do powstania nieodwracalnych zmian w budowie i funkcji nerwu wzrokowego. Celem leczenia jest zahamowanie tych zmian, poprzez obniżanie ciśnienia śródgałkowego przy użyciu odpowiednich leków.

Zwyrodnienie plamki żółtej
Zwyrodnienie plamki żółtej, zwane inaczej AMD (Age-related Macular Degeneration) jest związaną z wiekiem chorobą oczu, która wywołuje trwałą utratę wzroku - przyczyną jest uszkodzenia plamki żółtej. Plamka żółta jest częścią siatkówki odpowiedzialną za widzenie centralne, ostrość obrazów oraz rozpoznawanie kolorów.
Początek choroby obserwuje się pomiędzy 50-60 r.ż. u osób u których występuje rodzinne obciążenie chorobą.

Do najczęściej występujących objawów AMD należą:
•  utrudnione widzenie, zwłaszcza tekstu drukowanego
•  pojawienie się w centrum pola widzenia ciemnej plamy lub pustego miejsca
•  wykrzywienie i zniekształcenie linii prostych

W badaniu oftalmoskopowym, charakterystyczna jest obecność tzw."druzów", czyli lśniących, biało-żółtawych punkcików widocznych na dnie oka. Mogą one występować pojedynczo, w połączeniach lub mieć charakter rozlany.
Choroba może postępować bardzo powoli i początkowo przebiegać bezobjawowo. Objawy mogą pojawić się dopiero w jej późnym stadium, kiedy znaczna część plamki żółtej uległa już uszkodzeniu.
Przyczyny choroby są nadal nieznane. Do najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia choroby poza uwarunkowaniem genetycznym (jeśli w rodzinie ktoś choruje, szanse na zachorowanie są większe), należą promieniowanie ultrafioletowe (zbyt ostre światło słoneczne) oraz niedobór mikroelementów, takich jak: selen, cynk, witaminy E i C.
Nie istnieje leczenie farmakologiczne, które mogłoby cofnąć a nawet zahamować rozwój choroby.

Zaćma (katarakta)
Zaćma jest chorobą oczu prowadząca do zmętnienia soczewki, częściowego lub całkowitego. Występuje głównie u osób starszych, po 60 roku życia i może doprowadzić do całkowitej utraty wzroku. Jest to tzw. zaćma pierwotna.
Zaćma może również być skutkiem terapii sterydami, konsekwencją jaskry, cukrzycy oraz urazów oczu mówimy wtedy o zaćmie wtórnej. Do zmętnienia soczewki mogą doprowadzić również silne promieniowanie ultrafioletowe i radioaktywne, a także palenie papierosów.

Do najczęstszych objawów zaćmy należą:
•  przymglone widzenie, jak przez matową szybę
•  zaburzenia w ocenie odległości
•  nieostre widzenie

Choroba rozwija się latami, bezobjawowo i bezboleśnie.
Jedynym rodzajem leczenia jest leczenie operacyjne.